ایران، مدیر خوب میخواهد
انواع گردشگری میتواند برای بخشبندی و برنامهریزی بازاریابی در جهت ارائه خدمات مناسب به هر یک از انواع گردشگران مورد استفاده قرار گیرد. اطلاعات حاصل از انواع گردشگری بر اساس انگیزههای سفر میتواند در شناسایی نیازها، تجارب و رفتار گروههای گوناگون برای مدیران و برنامهریزان صنعت گردشگری مفید واقع شود و موجب شناسایی آن دسته از گروههای گردشگری میشود که بهاحتمال بیشتری در یک منطقه گردشگری حضور مییابند. علاوه بر این استفاده از انواع گردشگری در جهت توسعه پایدار گردشگری، برای تطابق انواع گردشگران با قابلیتها و داشتههای مقاصد گردشگری امری ضروری است.جنینگز (2004) انواع گردشگری را به مفهوم مطالعه و ایجاد گروههای گردشگران با ویژگیهای مشابه جهت برنامهریزی بهتر تعریف میکند.
به این منظور در ادامه ایران مدیر ابتدا گونههای کلی گردشگران مورد توافق اکثر متخصصان و پژوهشگران را تشریح میکند و سپس دیگر گونههای معرفیشده توسط برخی پژوهشگران که مبنای طبقهبندی متفاوتی دارند به ترتیب زمانی آنها ارائه میکند.
ابتدا لازم به تذکر است که به دلیل تنوع گسترده گردشگران پرداختن بهتمامی انواع آنها میسر نیست، اما میتوان انواع متداول گردشگران در جهان را در گروههای زیر طبقهبندی کرد که گردشگری فرهنگی-تاریخی، ماجراجویانه، ورزشی، درمانی، انبوه یا تفریحی، نوستالژیک، روستایی، قومی، شهری، مبتنی بر کسبوکار، مذهبی، مبتنی بر رویدادها، بر مبنای محیط طبیعی (طبیعتگردی)، با هدف دیدار بستگان از آن جملهاند.
انواع گردشگری : گردشگری فرهنگی-تاریخی
گردشگری فرهنگی-تاریخی به سفر با انگیزههای مختلف فرهنگی و تاریخی ازجمله تورهای تحصیلی، یادگیری هنر، شرکت در جشنوارهها، بازدید از بناهای تاریخی و جاذبههای گردشگری دستساز و زیارت میباشد.
گردشگری فرهنگی-تاریخی را میتوان تجلی امیال انسان برای مشاهده نحوه زندگی سایر انسانها تعریف کرد. در گردشگری فرهنگی گردشگر به دنبال فراگیری و تجربه فرهنگهای حال و گذشته جامعه خود یا سایر جوامع است. باید توجه داشت که گردشگران فرهنگی-تاریخی آنچه را که کسب میکنند درواقع تجربهای کیفی ناشی از تعامل میان خود و مقصد گردشگری است. گردشگری فرهنگی-تاریخی از دو رویکرد تشکیلشده است.
رویکرد نخست به بازدید از میراث تاریخی یک جامعه اشاره دارد و ازاینرو میتوان گفت که محور این دیدگاه، بعد گذشت یک مقصد گردشگری است. رویکرد دوم به گردشگری فرهنگی مربوط به زمان حال است و در آن گردشگر فرهنگ جاری یک جامعه را بهعنوان موضوع موردتوجه خود پیجویی میکند.
انواع گردشگری : گردشگری ماجراجویانه
برخی افراد به انجام کارهای متهورانه، ماجراجویانه و مخاطرهآمیز علاقه فراوان دارند. این افراد با اقدام به مسافرتهای ماجراجویانه به این نیاز درونی خود پاسخ میدهند. گردشگری ماجراجویانه نوعی از گردشگری است که مهمترین هدف آن ایجاد شور و شوق و هیجان برای گردشگران میباشد. این نوع از گردشگری یکی از مهمترین بخشهای گردشگری است که بهسرعت در حال پیشرفت و گسترش است. این گروه از گردشگران سعی میکنند با بهکارگیری شیوههای جدید یا غیرعادی، مهارتها و تواناییهای جسمی خود در مواجهه با سختیها و دشواریها را بیازمایند. البته باید این نکته را هم متذکر شد که افراد ممکن است تعریف متفاوتی از گردشگری ماجراجویانه داشته باشند. آنچه برای یک فرد فعالیتی عادی در زندگی روزمره بهحساب میآید ممکن است برای فردی دیگر موضوعی استثنایی و عاملی هیجانانگیز تلقی شود.
ازاینرو نگاه افراد و صلاحیتها و تجارب آنها در اینکه فعالیتی را ازجمله گردشگری ماجراجویانه بشناسند با یکدیگر متفاوت است. گردشگران با انگیزه ماجراجویانه دارای ویژگیهای خاصی هستند. آنها اغلب مخاطرهپذیر، چالشبرانگیز، نوظهور، تحصیلکرده، مرفه، علاقهمند به موضوعات زیستمحیطی و سنتها و مشتاق بازدید از مقاصد دورافتاده و صعبالعبور و پرمخاطره هستند. گردشگری ماجراجویانه را باید بخشی از بازار گردشگری دانست که درآمد قابلتوجهی در بازار ایجاد میکند و با سرعتی اعجاببرانگیز در حال رشد است. از سوی دیگر این نوع از گردشگری دارای همپوشانی زیادی با دیگر انواع گردشگری ازجمله گردشگری ورزشی، طبیعتگردی، رویدادهای خاص و گردشگری قومی است.
انواع گردشگری : گردشگری ورزشی
ورزش یکی از فعالیتهای مهم در زندگی بسیاری از انسانها است. درواقع ورزش یکی از فعالیتهایی است که گردشگران در حین بازدید از یک مقصد گردشگری انجام میدهند. یک گردشگر ورزشی بازدیدکننده موقتی است که حداقل 24 ساعت در محل رویداد اقامت میکند و هدف اصلی او از سفر به مقصد موردنظر، شرکت در یک رویداد ورزشی است. درعینحال ممکن است جذابیتهای ثانویهای برای او وجود داشته باشد. گردشگری ورزشی یکی از زمینههای رو به رشد گردشگری است که مسابقات و رویدادهای ورزشی تعداد کثیری گردشگر داخلی یا خارجی را جلب میکند. بهطورکلی گردشگری مبتنی بر ورزش بخش یا نوعی از گردشگری است که مشارکت در فعالیتهای ورزشی را در بردارد. گردشگران ورزشی را میتوان در سه گروه ورزشکاران، تماشاچیان ورزشی و علاقهمندان به ورزش طبقهبندی کرد. باید توجه داشت که گردشگری ورزشی همپوشانی زیادی با سایر گونههای گردشگری دارد.
انواع گردشگری : گردشگری درمانی
بسیاری از افراد بهمنظور کسب آرامش و درمان سفر میکنند. این نوع گردشگری، از سابقه بسیار طولانی برخوردار است. این گردشگران شامل افراد و گروههایی هستند که برای استفاده از تغییرات آبوهوا، با اهداف پزشکی و درمانی همچون استفاده از آبهای معدنی، گذراندن دوران نقاهت، معالجه و نظایر آن اقدام به مسافرت میکنند. چشمههای آب گرم محلهایی مناسب برای ایجاد اقامتگاههای گردشگری است که با ایجاد مراکز تفریحی و ارائه سرویسها و امکانات در این نقاط میتوان آنها را به مقاصد گردشگری درجه اول برای گردشگران تبدیل کرد؛ زیرا همزمان هم لحظههایی مفرح و پرهیجان خواهند داشت و هم بهسلامت و آرامش دست مییابند. باید توجه داشت که در سالهای اخیر جنبههای جدیدتری به گردشگری درمانی افزودهشده است. تفاوت هزینه اعمال جراحی میان مقاصد مختلف سبب شده است که گروهی از مردم برای این اعمال با هزینه کمتر در کنار سفر به جرگه گردشگران درمانی بپیوندند.
انواع گردشگری : گردشگری انبوه یا تفریحی
در صنعت گردشگری مسافرت برای تفریح و تفرج در کانون توجه است. در کشورها یا مکانهایی که پذیرای گردشگرند، کسانی مسافر تفریحی محسوب میشوند که در مقصد به تفریح و تفرج میپردازند، از اماکن دیدنی بازدید میکنند، سوغات میخرند، عکس میگیرند و سرانجام اینکه برای دورههای کوتاهمدت در آن مکانها اقامت میگزینند. به همین دلیل امروزه بزرگترین بازار گردشگری جهانی را گردشگری انبوه یا تفریحی که اغلب گردشگری تعطیلاتی نیز خواندهشده تشکیل میدهد.
برخلاف انواع دیگر گردشگری که آموزش، درمان، ورزش و شناخت مردم و فرهنگ مقاصد هدف آنها بشمار میرود، گذران اوقات فراغت، خارج و فارغ از زندگی معمول اصلیترین هدف این گروه از گردشگران میباشد. به نظر میرسد این گروه کمترین ارتباط را با افراد بومی مقاصد گردشگری برقرار میکنند. علاقه این گروه از گردشگران بیشتر به لذت بردن از محیط مقصد، عکاسی ازآنچه برایشان جذاب جلوه میکند و خرید سوغات و یادگیری است و برای دورههای به نسبت کوتاهمدت در مقاصد موردنظرشان اقامت میکنند.
انواع گردشگری : گردشگری نوستالژیک
خاطرات و تجارب ایام گذشته عاملی برانگیزاننده برای سفر به مقاصدی است که فرد در زمانهای گذشته در آن حضور داشته و بهنوعی با ذهن و شخصیت او پیوند خورده است. سفر مجدد به چنین سرزمینهایی میتواند زنده کننده آن یادها و همچنین تسکیندهنده آلام انسان باشد. نمونههای فراوانی از گردشگری نوستالژیک وجود دارد. برای مثال در کشور خودمان بسیاری از اعضای خانواده شهدای جنگ ایران و عراق و بهخصوص فرزندان این عزیزان به مناطق عملیاتی جنگ در غرب و جنوب کشور سفر میکنند تا یادی از عزیزان خود نمایند.
انواع گردشگری : گردشگری روستایی
گردشگری روستایی را میتوان به گردشگرانی اطلاق کرد که در یک روستا یا در نزدیکی آن اقامت میکنند تا در مورد زندگی و محیط محلی آن آگاهی کسب نمایند. همچنین گردشگری روستایی به گردشگرانی اشاره دارد که با خانوادههای کشاورز زندگی کرده و در مورد فعالیتهای کشاورزی چیزهایی میآموزند و یا میتوان گردشگرانی را که در یک روستا یا دهکده ماهیگیری با خانواده صیادان زندگی کرده و با آنها به صید میروند را بهعنوان گردشگران روستایی برشمرد. بهطورکلی گردشگری روستایی را میتوان از دو جهت موردتوجه قرارداد.
از یک جهت برای محیطهای روستایی و پیرامون آنها این فرصت مهیا میکند تا گردشگران فارغ از هیاهوی شهری و تکنولوژی در بطن سنتی روستا زمانی را به فراغت بگذرانند و از سوی دیگر اقتصاد روستایی که وابسته به زمین است میتواند راههای دیگری را تجربه کند. باید توجه داشت که گردشگری روستایی میتواند دربرگیرنده گستره وسیعی از گونههای مختلف گردشگری باشد. در یک مفهوم کلی میتوان گردشگری روستایی را اینگونه تعریف کرد:
گردشگری روستایی شامل فعالیتها و گونههای مختلف گردشگری در محیطهای مختلف روستایی و پیرامون آنها است و آثار مثبت و منفی برای محیطزیست روستا (انسانی-طبیعی) در بردارد.
انواع گردشگری : گردشگری قومی
گردشگری بومی یکی از انواع دیگر گردشگری است که بهمنظور مشاهده سبک زندگی افراد بومی و محلی انجام میشود. هدف این نوع گردشگری شناخت فرهنگ، آدابورسوم، دین و مذهب، نوع پوشش، زبان یا گویش، روحیات، غذاها و کیفیت اسکان و بسیاری موارد دیگر در مورد اقدام و عشایر مختلف موردتوجه این گردشگران میباشد. لذا دارا بودن اقوام و عشایر متعدد میتواند بهشرط مدیریت مناسب، ایجاد امنیت و فرهنگسازی یک فرصت و ویژگی مثبت برای هر مقصد گردشگری تلقی شود. تماشای مراسم سنتی، جشنها، آئینهای سنتی ازجمله جذابیتهای این نوع از گردشگری است و برخی نیز جهت درک بهتر موقعیت خود و یا دنیای معاصر به اینگونه سفرها روی میآورند. گردشگری عشایری یکی از مهمترین انواع گردشگری قومی است که شناخت و برنامهریزی این نوع از گردشگری قومی میتواند عامل مؤثری در توسعه پایدار گردشگری باشد.
انواع گردشگری : گردشگری شهری
در این نوع گردشگری، شهروندان علاقهمند به جاذبههای مختلف مقاصد گردشگری مانند جاذبههای فرهنگی، تاریخی، مذهبی و طبیعی هستند. از سوی دیگر موضوع گردشگری شهری را نمیتوان از اقسام دیگر گردشگری بخصوص گردشگری کاری، فرهنگی و تاریخی متمایز نمود؛ زیرا در بسیاری از این موارد محیط مورد بازدید، استقرار و تفرج گردشگر همان محیطی است که در گردشگری شهری نیز انجام میپذیرد. دامنه متنوع گردشگری میتواند شامل بهرهجویی و لذت بردن از تفریح در اماکن محیط شهری و یا تماشای بناهای تاریخی باشد.
انواع گردشگری : گردشگری مبتنی بر کسبوکار
بسیاری از انسانها بهمنظور انجام وظایف کاری خود سفر میکنند. با توجه به اینکه این افراد در حین سفر خود علاوه بر آنچه موضوع اصلی سفر بوده است، یعنی رسیدگی به امور کاری به مجموعه فعالیتهایی که سایر گردشگران نیز بدان میپردازند مشغول میشوند و از امکانات و خدمات صنعت گردشگری نیز بهره میجویند، نمیتوان سفر آنها را از مقوله گردشگری جدا نمود. برای مثال وقتی یک تاجر برای انجام امور تجاری خود به شهری سفر میکند از خدمات گردشگری مانند هتلها، اقامتگاهها، دفاتر جهانگردی و وسایل حملونقل استفاده میکند. همچنین این فرد علاوه بر انجام امور بازرگانی خود ممکن است همراه با دوستان خود نیز به تفریح در شهر و مکانهای تاریخی و گردشگری آن برود و برای خانواده و آشنایان خود سوغاتی و یادگاری خریداری کند.
انواع گردشگری : گردشگری مذهبی
گردشگری مذهبی یکی از قدیمیترین انواع گردشگری است که ازجمله بزرگترین بخشهای بازار سفر به شمار میرود. این نوع گردشگری دربرگیرنده افرادی است که بهمنظور دیدار از اماکن مقدس یا انجام دادن امور مذهبی مسافرت میکنند. برای مثال چهارده قرن است که همهساله میلیونها مسلمان بهمنظور انجام فریضه حج و زیارت مرقد پیامبر خاتم (ص) ازتمام نقاط جهان به عربستان سفر میکنند، مسیحیان به واتیکان یا کلیساهای مقدس، بودائیان به بنارس و برهماییان به لهاسا سفر میکنند. در ایران این نوع گردشگری بیشترین تعداد گردشگران را به خود اختصاص داده است. در بعد داخلی نیز شهرهای زیارتی کشورمان ازجمله شهرهای قم و مشهد سالانه پذیرای میلیونها گردشگر میباشند. این نوع از گردشگری نیز دارای همپوشانی زیادی با انواع دیگر گردشگری ازجمله گردشگری شهری و گردشگری مبتنی بر کسبوکار میباشد.
انواع گردشگری : گردشگری مبتنی بر رویدادها
گردشگری مبتنی بر رویداد یکی از جدیدترین انواع گردشگری است که بهسرعت در سراسر جهان در حال گسترش است. درواقع رویدادها و برنامههای گوناگون فرهنگی، هنری، ورزشی، نمایشگاههای گوناگون، نشستها و کنفرانسها، جشنوارهها، مراسمهای سالگرد و یادمانها و موارد دیگر ازایندست، عامل مهم دیگری برای افراد گوناگون به دیگر سرزمینها به شمار میرود. برای مثال رقابت برای برگزاری رویدادهای گردشگری در دهه آغازین قرن بیستویک میلادی میان مقاصد گوناگون گردشگری شتاب بیشتری یافته است.
مدیران مقاصد گردشگری دریافتهاند که باید جاذبههایی نو، هیجانانگیز، بکر و بیرقیب را به مجموعه داشتههای گردشگری مقاصد خود بیفزایند تا شمار متقاضیان بازدید از آن مقاصد مطابق خواستهها و اهداف در نظر گرفتهشده گردشگری پیش رود. تعیین حدومرزی برای تنوع رویدادهای گردشگری، کاری بسیار دشوار و گاه غیرممکن مینماید؛ زیرا مدیریت رویدادهای گردشگری، یکی از نخستین اصول خود را خلاقیت در طرح ایده رویداد و به مورداجرا گذاردن آن میداند. چندانکه از مقاصد گوناگون انتظار میرود رویدادی را خلق کنند که متفاوت و متمایز از رویدادهای شناختهشده و در حال اجرای فعلی باشد.
انواع گردشگری : گردشگری بر مبنای محیط طبیعی (طبیعتگردی)
امروزه یکی از انواع بسیار گسترده و نیز بهسرعت در حال گسترش گردشگری، طبیعتگردی یا گردشگری بر مبنای محیط طبیعی گردشگری است. گونههای طبیعتگردی به طبع تنوع محیطهای طبیعی و انگیزههای بهرهمندی آن بسیار گسترده و پراکندهاند. گردشگری مبتنی بر طبیعت، در محیطهای بسته ساخت دست بشر (همچون باغوحشها، باغهای گیاهشناسی و باغهای پرندگان و آکواریومها) و در محیط باز طبیعی قابل انجام است. در اینگونه از گردشگری، هدف گردشگر میتواند شامل لذتجویی از طبیعت بکر، ماجراجویی، آموزش، گذران اوقات فراغت، تفریح و یا حتی درمان باشد. بین گردشگری بر مبنای محیط طبیعی و انواع دیگر گردشگری همپوشانیهای متعددی وجود دارد، چنانچه بهعنوانمثال گاه گردشگری ماجراجویانه یا بخشهایی از گردشگری درمانی و نیز گردشگری محیطزیست را زیرمجموعه گردشگری بر مبنای طبیعت دانستهاند.
انواع گردشگری : گردشگری برای دیدار بستگان
امروزه اعضاء برخی خانوادهها بهمنظور کسب فرصتهای شغلی بهتر، تحصیل، درمان، موقعیت اجتماعی مناسبتر و دلایلی متعدد، از یکدیگر جدا میمانند. گردشگری برای دیدار بستگان، پیوستن مجدد به یکدیگر حتی برای مدتی کوتاه و دیدار تازه کردن برای مسافرتهای درون و برونمرزی در سراسر جهان قلمداد میشود. هر چه افراد بیشتری از یک سرزمین مهاجرت کنند، بهاحتمالقوی حجم گردشگری بر مبنای دیدار بستگان در مجموعه متقاضیان سفر به آن جامعه بیشتر است و جوامع مهمانپذیر به همین ترتیب میزبان گردشگران بسیاری خواهند بود که هدف آنها دیدار بستگان خویش است.
جابجایی مرزهای بینالمللی و وقایع خاص همچون دو پاره ماندن یک ملت یا قوم در طول تاریخ تجربهای است که به کرات در طول تاریخ روی داده است. همین عنصر نیز عاملی برای گسترش گردشگری میان دو سوی این مرزها تلقی میشود که هدف اصلی آن دیدار بستگان است. البته باید توجه داشت که گردشگری برای دیدار بستگان نیز با انواع دیگر گردشگری همچون گردشگری مبتنی بر کسبوکار همپوشانی زیادی دارد.
شناخت انواع گردشگری نقش عمدهای در بازاریابی گردشگری و شناسایی گروههای مختلف گردشگران در جهت ارائه خدمات مناسب به آنها ایفا میکند. این نقش میتواند تأثیر عمدهای در زمینه تصمیمگیری برای توسعه محصول، قیمتگذاری و استراتژیهای توزیع داشته باشد. شما در کسب و کار گردشگری خود با انواع گردشگری و بخشبندی بازار آشنا هستید؟ چگونه از این اطلاعات برای توسعه کسب و کارتان استفاده میکنید؟
منبع:
