صفحه اصلی / رهبری / سبک رهبری اثربخش کدام است؟ معرفی ۴ سبک رهبری که به‌وفور در سازمان‌های ایرانی می‌بینید!
سبک رهبری

سبک رهبری اثربخش کدام است؟ معرفی ۴ سبک رهبری که به‌وفور در سازمان‌های ایرانی می‌بینید!

سبک رهبری و جو سازمانی موضوعات مهمی هستند که در زمان طراحی سازمانی باید لحاظ شوند. سبک و سیاق رهبری یک شرکت و فضای حاکم بر سازمان، دوبعدی هستند که چگونگی افکار و رفتار کارکنان سازمان را نشان می‌دهند.

مدیریت ارشد، فرد یا گروهی از افراد در بالاترین سطح سازمان است. فضا و جو حاکم بر سازمان، محیط درونی یا فضای کاری است که توسط کارکنان سازمان تجربه‌شده است.

سبک رهبری

تئوری X و تئوری Y دو نوع توصیف از رهبری هستند که به‌طور گسترده‌ای در محاوره‌های مربوط به مدیریت استفاده می‌شوند. این‌ها دو سبک متضادند. در تئوری X، رهبری به‌صورت دستوری، کوتاه‌مدت و متمایل به کنترل کردن است. حال‌آنکه در تئوری Y، رهبری براساس تفویض اختیار است و در بلندمدت اعمال‌شده و از طریق الهام گرفتن از افکار خوب در افراد ایجاد انگیزه می‌کند. این دو سبک، رهبران استبدادی را در مقابل رهبران دموکراتیک قرار می‌دهد و به تعبیر دقیق‌تر کمتر، «مدیران را در مقابل رهبران» قرار خواهد داد.

در این مقاله برای تشخیص انواع سبک های رهبری و مشخصا و شناسایی ۴ سبک رهبری متفاوت، از دو مؤلفه استفاده می‌کنیم:

  1. اولویت برای تفویض اختیار
  2. اجتناب از موارد ابهام‌برانگیز

اولویت برای تفویض به این معنی است که مدیریت در سطوح بالا تا چه اندازه کارکنان یا مدیران در سطح پایین‌تر را ترغیب می‌کند تا به بررسی تصمیم‌گیری در مورد چرایی و چگونگی انجام امور در سازمان بپردازند.

اگر مدیریت در سطوح بالا به کارکنان و مدیران در سطوح پایین‌تر اعتماد کند و آن‌ها بتوانند بدون این‌که به تصویب مدیریت ر سطوح بالا نیازی داشته باشند به‌طور مستقل تصمیم بگیرند، میزان تفویض اختیار بالا خواهد بود.

اگر مدیریت ترجیح دهد که خود به انجام امور و تصمیم‌گیری در مورد چرایی و چگونگی انجام امور بپردازد و آن را به یک روش محدود و بسته انجام دهد، اولویت برای تفویض پایین است.

اجتناب از موارد ابهام‌برانگیز، به این معنی است که مدیریت در سطوح بالا تا چه اندازه از تصمیم‌گیری‌ها و انتخاب گزینه‌هایی که مستلزم ریسک‌پذیری‌اند پرهیز می‌کند. اگر مدیریت در سطوح بالا، تمایل به پذیرش ریسک داشته باشد، میزان اجتناب از موارد عدم اطمینان پایین است و برعکس، اگر مدیریت ارشد از پذیرش ریسک متنفر باشد، میزان پرهیز از شرایط ابهام‌برانگیز بالاست.

با استفاده از این دو مؤلفه و آن‌گونه که در شکل زیر نمایان است، چهار نوع سبک رهبری مختلف قابل‌شناسایی است که ایران مدیر در ادامه مقاله به توصیف هر سبک می‌پردازد.

سبک رهبری و ماتریس آن

۱٫ سبک رهبری معلم (استاد)

معلم به تفویض اختیار تمایلی ندارد و میزان اجتناب از ریسک او پایین است. وی ترجیح می‌دهد که در تصمیم‌گیری‌ها مستقیماً مداخله کند تا مطمئن شود که این تصمیم‌ها با تمایلاتش مغایرتی ندارند. هم‌چنین، معلم از موارد ابهام‌برانگیز در تصمیم‌گیری‌های بلندمدت اجتناب نکرده و از مواجهه با این موارد در شرکت استقبال می‌کند؛ زیرا معلم مشغله زیادی دارد و نمایندگانی ندارد که به‌طور مستقل تصمیم‌گیری کنند؛ درنتیجه در تصمیم‌گیری با تنگناهایی روبرو شده و برای عملیاتش با موانعی مواجه می‌شود.

در این حالت تصمیم‌ها اخذ نشده، طرح‌ها و پروژه‌ها ایجاد نمی‌شوند و محصولات بسیار دیر به بازار وارد می‌شوند. شیوه معلمی زمانی اثربخش است که رهبران، متخصصان بزرگی باشند؛ متخصصانی که به چگونگی و زمان پذیرش ریسک اشراف داشته و بدانند چگونه کارکنان سازمان را هدایت کرده و آموزش دهند تا موفقیت و پیشرفت‌های بزرگ به ارمغان بیاورند.

سبک معلمی برای یک شرکت کوچک که به‌تازگی تأسیس‌شده است، تناسب خوبی دارد. این سبک رهبری در مواقع بحرانی یا در حالتی که تغییرات عمده‌ای نظیر ادغام، صورت می‌گیرد، صحیح به نظر می‌رسد.

۲٫ سبک رهبری مدیر

مدیر به‌شدت از موارد ابهام‌برانگیز اجتناب کرده و اولویت اندکی برای تفویض اختیار قائل است. در این روش، مدیر بیشتر بر کنترل عملیات متمرکز می‌شود تا این‌که بر تصمیم‌گیری‌های استراتژیک متمرکز شود و در واقع تا حدود زیادی به مدیریت میکرو می‌پردازد.

مدیر اختیارات تصمیم‌گیری را تفویض نمی‌کند ولی در عوض از دستورات رسمی برای مدیریت زیردستان خود استفاده می‌کند. مدیر، جزئیات مربوط به رخدادها را به‌دقت شناخته و می‌تواند به‌سرعت به موارد نامطلوب واکنش نشان دهد. این سبک مدیریتی ممکن است آن‌قدر بیش‌ازحد به جزئیات امور توجه کند که سازمان را در مقابل آن شرایط آسیب‌پذیر کند و به سایر موضوعات کمتر توجه شود.

هم‌چنین اگر محیط کسب و کار کم‌تر قابل پیش‌بینی باشد، شرکت ممکن است فرصت‌های تغییر و تحول را از دست بدهد و این امر به اثربخشی کلی آن لطمه می‌زند.

به‌طورکلی سبک رهبری مدیریتی گرایشات کوتاه‌مدتی دارد و نمی‌خواهد بر موضوعاتی متمرکز شود که در بلندمدت حیات شرکت را ممکن می‌سازد. تمرکز اولیه یک مدیر بر کارایی است.

۳٫ سبک رهبری «رهبر»

رهبر، اولویت زیادی برای تفویض اختیار قائل بوده و ریسک‌پذیر است. رهبر مطمئن است که دیگران می‌توانند تصمیم‌های خوبی بگیرند؛ بنابراین تفویض اختیار را مؤثر و کارآمد می‌یابند. هرچند رهبر در بلندمدت نمی‌تواند از موارد ابهام‌برانگیز اجتناب کند اما در عوض چالش‌های موجود را به‌عنوان حسن تلقی کرده و این باعث توجه بیشتری به تصمیم‌گیری‌های استراتژیک می‌شود.

رهبر به تشویق ایده‌های جدید، انگیزه‌ها و طرح‌ها در کارکنانش می‌پردازد و سطح انگیزش در سازمان را بالا می‌برد. زمانی که مطمئن شد کارکنان و افراد تحت فرمانش می‌توانند درست تصمیم گرفته و عمل کنند، بر اقدام‌های استراتژیک در بلندمدت متمرکز می‌شود.

اگر افراد تابع رهبر، به وی اعتماد نداشته باشند، آنگاه عملکرد سازمان می‌تواند برای یک دوره متناوب و طولانی دچار ضعف شود. عدم توجه به جزئیات می‌تواند مشکلات بزرگی برای سازمان به بار آورد. هرچند که رهبر نیز با اتخاذ طرح‌های پرخطر می‌تواند عواقب ناخوشایندی برای شرکت به بار بیاورد.

۴٫ سبک رهبری تولیدکننده (تهیه‌کننده)

تولیدکننده تمایل زیادی به تفویض اختیار دارد و امتیازش درزمینهٔ اجتناب از ریسک‌پذیری بالاست؛ یعنی ریسک گریز است. تهیه‌کننده بر میزان اثربخشی و کارایی متمرکز می‌شود. اگر شرکتتان در مدیریت رده بالای خود، سبک تهیه‌کننده را در پیش‌گرفته است، احتمال دارد که سازمان در مقابل رقبایش در موقعیت خوبی واقع شود.

تولیدکننده مطمئن می‌شود که محصولات و خدمات جدید توسعه می‌یابند و معرفی می‌شوند. کانون توجه در این سبک دوگانه است:

  • هم اهداف کوتاه‌مدت و هم اهداف بلندمدت
  • هم استراتژی و هم عملیات
  • هم محصولات فعلی و هم نوآوری
  • هم تحلیل محیط داخل سازمان و هم تحلیل محیط کسب و کار خارج از سازمان
  • هم مدیریت امور در دست اقدام و هم اجازه به دیگران برای انجام مستقل امور
  • هم اثربخشی و هم کارایی

تولیدکننده برای اجتناب از مواردی که دارای ابهام هستند به پیش‌بینی‌های بلندمدت پرداخته و بر برنامه‌ریزی متمرکز می‌شود. هم‌چنین به جستجوی پتانسیل و استعدادهای مدیریتی افراد تابعه خود پرداخته و از بین آن‌ها افرادی را به‌عنوان نماینده و کارگزار خود انتخاب می‌کند که در بهره‌وری از زمان، صلاحیت لازم را دارند.

یکی از نقاط قوت این سبک رهبری آن است که افراد به‌عنوان کارگزار و نماینده انتخاب می‌شوند و تهیه‌کننده مطمئن می‌شود که زیردستانش به‌طور هماهنگ و در راستای اولویت‌های مدیریتی فعالیت می‌کنند.

سخن آخر

در این مقاله به بررسی ۴ سبک رهبری پرداخته و مبتنی بر دو مؤلفه «دوری از ابهام» و «اولویت بر تفویض اختیار»، سبک‌های رهبری معلم، مدیر، رهبر و تولیدکننده را واکاوی کردیم. انتخاب درست یکی از این سبک‌های رهبری با توجه به شرایط درون و برون‌سازمانی می‌تواند اثربخشی و کارایی سازمان شما را بهبود ببخشد.

شما کدام‌یک از سبک‌های چهارگانه رهبری را به کار می‌گیرد؟ این سبک چه منافع و چه محدودیت‌هایی دارد؟ چه سبک‌های رهبری دیگری را می‌شناسید؟ لطفاً نظرات خود را با کاربران ایران مدیر به اشتراک بگذارید.

منبع:

Amazon

درباره‌ی نویسنده: مهدی فرزین

نویسنده: مهدی فرزین
من مهدی فرزین هستم. دکتری تخصصی مدیریت بازرگانی و کارشناسی ارشد مدیریت MBA دارم. بیش از ده سال است که در زمینه آموزش، پژوهش و مشاوره بازاریابی مشغول به کار هستم و یک‌سال است که به عنوان نویسنده با ایران مدیر همکاری می‌کنم.

همچنین ببینید

جو سازمانی: شناخت ۴ فضای سازمانی رایج و تأثیرات هریک بر موفقیت سازمان

جو سازمانی یا فضای حاکم بر سازمان، «کیفیت نسبی» و قابل‌تحمل محیط درونی سازمان است …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *