صفحه اصلی / رهبری / ساختار سازمان و انواع سازمان‌دهی کارکنان در محیط‌های مختلف کاری

ساختار سازمان و انواع سازمان‌دهی کارکنان در محیط‌های مختلف کاری

ساختار سازمان چینش هماهنگ و درست کارمندان یک سازمان است و به قول یک صنعت‌گر معروف ژاپنی به نام ماتسوشیتاکانوسکو: یک شرکت را کارکنان آن تشکیل می‌دهد. ماتسوشیتا نظیر بسیاری از رهبران موفق کسب‌وکار عقیده داشت که مدیریت مؤثر کارکنان، یک رکن اساسی برای رسیدن یک سازمان به موفقیت است. رویکردهای چندگانه‌ای در خصوص ساختار سازمان و رهبری کارکنان وجود دارد. انتخاب هریک از این روش‌ها به دو فاکتور مهم بستگی دارد:

  1. تعداد کارکنان موجود
  2. میزان تخصص کارکنان موجود

تعداد کارکنان موجود در یک سازمان و میزان مهارتشان، ویژگی‌های اصلی بعد کارکنان در طراحی سازمانی را می‌سنجد. تعداد کارکنان به‌سادگی از شمارش افراد حاضر در شرکت به دست می‌آید. تخصصی کردن، تجمیع سطح مهارت افراد و اندازه توانمندی‌هایشان برای انجام وظایفشان است. میزان تخصص و مهارت کارکنان به تحصیلات، آموزش و تجربه کارکنان بستگی دارد، به‌عنوان‌مثال دانش پایه افراد در هنگام استخدامشان اولویت دارد.

اگر فقط دو نفر در یک شرکت، وجود داشته باشد، تصمیم‌گیری، ارتباطات و هماهنگی آسان است. وقتی تعداد کارکنان افزایش می‌یابد، ارتباطات مشکل‌ساز می‌شود. به همین دلیل داشتن کارکنان بیشتر، ضرورتاً از دیدگاه طراحی ساختار سازمان مناسب نیست.

از سوی دیگر، اگر سازمان نیروی کار متخصص‌تری دارد، پس کارکنان می‌توانند وظایف طولانی‌تر و پیچیده‌تری را انجام دهند که از نظر شناختی دشوارترند. تحصیلات، آموزش و تجربه، تخصص را افزایش می‌دهد.

مطابق شکل زیر و بر اساس این دو مؤلفه، چهار نوع ساختار سازمان و سازمان‌دهی کارکنان ایجاد می‌شود که ایران مدیر در ادامه انواع سازمان‌دهی را توضیح می‌دهد.

ساختار سازمان

۱٫ ساختار سازمان فروشگاهی

در روش فروشگاهی، تعداد کمی از کارکنان با میزان مهارت اندک وجود دارند. روش فروشگاهی زمانی کارکرد عالی دارد که کارکنان آموزش تخصصی ندیده باشند و یا تجاربشان در آن‌ها مهارت خاصی ایجاد نکرده باشد. مثال‌هایی از این نوع سازمان‌ها، مغازه‌های کوچکی هستند که کارکنانی را استخدام می‌کنند که فقط چند روز آموزش‌دیده باشند.

امور روزمره ساده است و فقط چند گام دارد. این امور باید به‌سادگی درک شده و فراگرفته شوند. میزان هماهنگی موردنیاز بسیار کم است زیرا تعداد کارکنان کم است؛ به‌خصوص که اگر طراحی وظایف به شکل بخشی باشد.

طراحی مدل فروشگاهی زمانی مناسب است که وظایف به شکل منظم باشد و نیروی کار کم بوده و مهارت پایینی داشته باشند. مشکلات زمانی پیش می‌آید که تعداد زیادی از کارکنان یا آن‌هایی که مهارت‌های تخصصی دارند از طریق رویکرد فروشگاهی مدیریت شوند.

۲٫ ساختار سازمان کارخانه‌ای

در روش کارخانه‌ای تعداد زیادی از کارکنان با میزان تخصص پایین به کار گرفته می‌شوند. در اینجا فرض می‌شود که کارکنان مهارت‌های تخصصی اندکی دارند و امور روزمره نسبتاً ساده‌اند که وظایف به‌صورت تکراری و بعد از آموزش دیدن اجرا می‌شوند.

استخدام کارکنان زیاد، به این معناست که آن‌ها به هماهنگی‌های زیادی نیاز دارند؛ بنابراین کارخانه بر کارایی متمرکز می‌شود که به هماهنگی دقیق تعداد زیادی از کارکنان نیازمند است.

برای راه‌اندازی یک کارخانه، به کارکنان زیادی نیاز دارید، همچنین بیش از آن‌که به تخصص‌های گسترده نیاز داشته باشید، به مجموعه متمرکزی از مهارت‌ها احتیاج دارید. خط تولید یک نمونه کلاسیک از کارخانه است.

امروزه مراکز تماس مشتریان پیشرفته، کارکنانشان را به روش کارخانه‌ای مدیریت می‌کنند زیرا تعداد زیادی از افراد استخدام‌شده و هم‌زمان با تماس‌های زیاد تلفنی، وظایف تمرکز داشته و تکرارپذیرند. کارکنان بامهارت و تخصص اندک برای چنین روشی ایده آل هستند.

۳٫ ساختار سازمان آزمایشگاهی

روش آزمایشگاهی برای مدیریت کارکنان در شرایط کارکنان محدود با میزان تخصص بالا به کار می‌رود. مهارت و خبرگی در امور روزمره که از طریق تحصیلات گسترده، آموزش و تجربه به‌دست‌آمده، اجازه برقراری استقلال نسبی در میان کارکنان یا مجموعه‌های کوچک را می‌دهد.

تخصص بالا باعث استقلال و آزادی عمل بیشتر کارکنان می‌شود که بهتر از نظارت و کنترل شدید است؛ بنابراین هر فرد به‌تنهایی کار کرده و وظیفه مدیریت، پشتیبانی کارکنان خواهد بود.

یک مثال خوب دانشکده‌های زیرمجموعه یک دانشگاه است که بورسیه‌های تحصیلی‌شان مستقل از هم است. مثال‌های دیگر عبارت‌اند از یک گروه پژوهشی مالی، فروشندگانی که به دنبال مشتریان خود می‌گردند و گروه‌های طراحی کننده نرم‌افزارهای دارای تکنولوژی برتر.

در طراحی آزمایشگاهی، هماهنگی فعالیت‌ها به‌صورت ریز و دقیق ضروری نیست. این هماهنگی‌های ریز و دقیق می‌تواند عامل مزاحم و فضولانه‌ای محسوب شده و باعث فرونشاندن احساس تولید علم و کشف روش‌های خلاقانه در انجام امور شود.

روش آزمایشگاهی بر میزان اثربخشی و کیفیت بالا بیشتر از کارایی تأکید دارد. هر فرد یا مجموعه‌ای از افراد متخصص می‌تواند نسبتاً مستقل عمل کرده و به اهداف موردنظر سازمان نائل شود.

۴٫ ساختار سازمان دفتری (اداری)

روش اداری برای مدیریت کارکنان، مستلزم استخدام کارکنان زیاد با میزان مهارت بالاست. به دلیل افراد زیادی که باید مدیریت شوند، نیاز به هماهنگی بالاست. سازمان باید حجم عظیمی از اطلاعات را پردازش کرده و به‌طور گسترده ارتباطات را تقویت کند. فعالیت‌های روزمره سطح بالا از اهمیت زیادی برخوردار است که به تعریف و مدیریت کارها برای کسب کارایی و اثربخشی می‌پردازد.

این سازمان‌ها همانند یک اداره افراد را مدیریت می‌کنند. کارکنان مختارند که آزادانه کارهایشان را انجام دهند ولی هم‌زمان با توسعه پروژه‌ها و رفع نیازهای مشتریان با حجم زیادی از ارتباطات مواجه می‌شوند.

بسیاری از شرکت‌های مهندسی در ابعاد کلان و شرکت‌های داروسازی که به توسعه و گسترش محصولات خود می‌پردازند به روش اداری عمل می‌کنند.

ماهیت استقلال امور در روش اداری بیشتر از روش آزمایشگاهی است. زیرمجموعه‌ها افراد بیشتری دارند اگرچه به‌صورت تخصصی مدیریت می‌شوند. در این روش اهداف کارایی و اثربخشی به شکل هم‌زمان موردتوجه قرار می‌گیرد تا نهایتاً اهداف سازمانی برآورده شود.

در این مقاله مبتنی بر دو بعد «تعداد کارکنان» و «میزان تخصص کارکنان»، چهار نوع روش ساختار سازمان و سازمان‌دهی کارکنان را بررسی کردیم و شرایط حاکم بر هریک از این روش‌ها را واکاوی نمودیم. شما می‌توانید با بررسی شرایط سازمان خود، سازمان‌دهی متناسب و دلخواهتان را انتخاب کرده و پیاده‌سازی کنید.

شما هم‌اکنون در سازمانتان از کدام روش سازمان‌دهی کارکنان استفاده می‌کنید؟ این روش چه مزایا و محدودیت‌هایی دارد؟ لطفاً تجربیات خود را با کاربران ایران مدیر به اشتراک بگذارید.

منبع:

Amazon

 

درباره‌ی نویسنده: مهدی فرزین

نویسنده: مهدی فرزین
من مهدی فرزین هستم. دکتری تخصصی مدیریت بازرگانی و کارشناسی ارشد مدیریت MBA دارم. بیش از ده سال است که در زمینه آموزش، پژوهش و مشاوره بازاریابی مشغول به کار هستم و یک‌سال است که به عنوان نویسنده با ایران مدیر همکاری می‌کنم.

همچنین ببینید

سبک رهبری

سبک رهبری اثربخش کدام است؟ معرفی ۴ سبک رهبری که به‌وفور در سازمان‌های ایرانی می‌بینید!

سبک رهبری و جو سازمانی موضوعات مهمی هستند که در زمان طراحی سازمانی باید لحاظ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *